Ostatni dzien Alturas- Costa Rica

Dzis moj ostatni dzien pracy. Rowniez dzien moich urodzin. Dzisiaj pracowalam na rehabie, czyli miejscu gdzie sa nowe zwierzaki, do oceny weterynarza i te, ktore sa leczone i beda wypuszczone. Dzisiejszy pacjent dnia to ocelot,  przepiekny dziki kot. Byl trzymany nielegalnie jako maskotka i z powodu zlego karmienia rozwinal chorobe kosci.
Dzisiaj pomagalam tez dzidziusiowi mrowkojadowi w rozpoznawaniu mrowek. Maly nie byl zainteresowany, caly czas chcial sie na mnie wspinac i przytulac. Ciezko bylo powstrzymac lzy jak patrzylam na to poranione chucherko, ktore desperacko szuka mamusinego ciepla.
Karmilam tez zwierzatko podobne do wydry ale mniejsze. Niesamowite wrazenie jak maluch je z twoich rak od czasu do czasu pieszczotliwie, delikatnie podgryzajac twoje palce.
Papugi i tukan z rehabu mnie nie lubia. Krzycza rozzloszczone na moj widok.
Natomiast bobbie, duze szare piskle probuje mnie odstraszyc, przybierajac waleczna postawe. Ale wojownik zmienia sie w glodomora, jak tylko przynosze jego ryby. Trzymam rybe za ogon a bobbie lapie ja i polyka w calosci.
Mamy tez 4 sowy i jedna ma chyba depresje. Kiedy przynosze jedzenie, nie patrzy na mnie. Wpatruje sie w przestrzen za klatka, nie reaguje na obcego w klatce ani zapach swiezego miesa. Pozostale sowy wpatruja sie we mnie wielkimi oczami i obserwuja kazdy moj ruch.
Wczoraj bylo swieto dziekczynienia, wolontarousze zostali zaproszeni do hotelu na 3 daniowa wyzerke i muzyke na zywo przy basenie. Bylo bardzo milo, Jean Paul postawil wino, tanczylam z Eryka a potem mialysmy dluga dyskusje o ekologi. Dzisiaj na kolacje - ja stawiam wino i mam tez ciastka, troche zenujace, ale lepiej to niz nic. Samochod sie zepsul, wiec jutro do Dominikany musze wziac taksowke, a stamtad autobus na lotnisko. Smutno mi a zarazem nie smutno. Kiedy patrze na cierpienie tych wszystkich zwierzakow, za ktorym glownie stoi czlowiek, to czuje sie maksymalnie winna. Zle mi z tym, ze nie moge nic zrobic zeby zabrac ten grom cierpienia i niesprawiedliwosci. Czuje sie odpowiedzialna i czuje ze jestem czescia problemu- w koncu jestem czlowiekiem, konsumentem i czescia systemu ekologicznej zaglady. Tylko ze nie da sie z tego systemu wypisac, nie da sie umyc rak, nie byc jego czescia. Mam 40 lat i dalej nie wiem jak dobrze zyc. W sumie zle mi z wielu powodow. Ale glowny powod to poczucie bezsilnosci a zarazem wielkie pragnienie zeby uratowac to co jeszcze zostalo. To co zyje, jest piekne i wazne ale zarazem tak kruche i bezbronne.

Wieczorem, organizuje male przyjecie urodzinowe dla wolontariuszy.  Jest ciasto i wino. Eryka przynosi drugie ciasto, ktore kupila w cukierni w Dominikal. Za chwile pojawia sie menadzerka Sara- z kolejnym ciastem, ktore upiekla specjalnie dla mnie, ozdobiobym trzema swieczkami. Dolacza sie do nas weterynarz, ale impreza nie trwa dlugo,  dwoch gosci przywozi rannego boa dusiciela. Waz jest olbrzymi i bardzo grozny, niestety jest strasznie ranny i weterynarz podejmuje decyzje, ze nie da mu sie pomoc. Zwierze musi zostac uspione
 Przykre zakonczenie pobytu. Ale jestem pelna podziwu dla weterynarza Christiana jak spokojnie i bez cienia strachu podchodzi do groznego weza. Szkoda mi weza, walczyl do konca, ale jego rany byly tak straszne, ze umieralby w agoni przez wiele dni. Sara tlumaczy, ze lepiej uspic go bezbolesnie jednym zastrzykiem.
No coz, w moje 40 urodziny nie upilam sie, nie wlozylam szpilek i nie tanczylam do bialego rana. Ale opiekowalam sie malutkim mrowkojadem, nagrywalam spiew tukanow, zajadalam ciasto z grupa niesamowitych ludzi i na ostatek towarzyszylam w ostatniej drodze boa dusicielowi, prosto do wezowego raju.

Wodospad Nauyaca- Costa Rica

4.30 rano pobudka, zeby zlapac jedyny autobus w strone wodospadow Nauyaca. Autobus mial przyjechac 5.50 , pojawil sie 6.20. Ale tutaj nikt sie takim drobiazgiem nie przejmuje. Przed 7 bylam w biurze wodospadow Nayacuya, przed sanym otwarciem. Bilet kosztowal $9, ale przezycie bylo warte 10 razy tyle. Na poczatek okolo 30 minut mini-hiku do oficjalnego wejscia do parku, a potem 70 min hike do wodospadow. Mozna rowniez dojechac tam konno. O 7 rano nie ma zadnych turystow, idziemy przez dzungle zupelnie same. Jest pieknie, wcale nie tak trudno i goraco- drzewa dostarczaja schronienia. Hike jest piekny, a na jego koncu czekaja dwie perelki- wodospady Nauyaca. W dolnym wodospadzie mozna sie kapac, ale trzeba uwazac, skaly sa sliskie. Nurt nie jest mocny, mimo ze z brzegu wyglada niebezpiecznie. Czuje sie jak Indiana Jones, plywam w jeziorku pod wodospadem i adrenalina mi niezle skacze, chodze po skalkach, docieram nawet pod sam wodospad. Tu czeka mnie niesamowity widok, tam gdzie woda uderza w tafle jeziora, tryska piekna tecza- widoczna tylko od tej strony! Na skalach widze jaszczurki Jezusa, sa niesamowite! Niestety nie chca chodzic po wodzie ale po skalach wspinaja sie jak.. hmmm... jaszczurki! Kolo 10 pojawiaja sie pierwsi turysci. Woda i okolica jest prawie nieskazona. Prawie- znalazlam niedopalek od paperosa i kawalek sznurka. Oprocz tego, czulam sie jakbym byla pierwsza osoba, ktora odkryla to miejsce.
Gorny wodospad jest nawet bardziej niesamowity, ale nie wolno sie tam kapac, zbyt niebezpiecznie. Na skale pomiedzy wodami wodospadu wyroslo drzewo. W jak sposob dalo rade tam wyrosnac pozostaje zagadka, ale jest- pnie sie wysokie i dumnie, przytulone do skaly, pomiedzy dwoma masami spadajacej wody. Wodospady sa rajskie i bardzo sie ciesze, ze odwiedzilam to miejsce
Ta odrobina raju pozostanie w mojej pamieci i sercu, moze przyniesie mi nieco radosnych wspomnien w czasiu dlugich zimowych miesiecy. Wracamy do wejscia z parku i teraz czeka na jakies 45 minut pod gore do glownego wyjscia. Na szczescie zatrzymuje sie para Holnedrow i ma 3 wolne miejsca w samochodzie- dokladnie dla mnie, Eryki i Audrey! "Gdzie jedziecie?" Pytamy ich , a oni na to "Uvita". Nie mozemy uwierzyc naszemu szczesciu, podrzucaja nas pod sam wjazd do sanktuarium. Tyle ze od wjazdu jest 20 minut piechatka pod gore, a moha energia jest na rezerwie. Te 20 minut dalo mi wiecej po tylku niz caly dzisiejszy hike!
Oh jakim pieknym wynalazkiem jest prysznic. I krzeslo na ktorym mozna siasc ale najlepsi sa przyjazni ludzi-  przypadkowi towarzysze podrozy, ktorzy pojawiaja sie na drodze i uprzyjemniaja podroz :)

Manuel AntonionNational Park

Wolontariusze maja 2 dni wolnego na tydzien, dzis przypadl moj. Postanowilam wyruszyc do znanego parku narodowego, moze uda mi sie zobaczyc jakies dzikie zwierzeta?
Podroz jak w filmie Mis, kiedy jeden goscio opowiadal drugiemu jaki ma dobry dojazd do pracy. Najpierw z sanktuarium to glownej drogi jakies 10 minut z gorki( pod horke byloby 20!) Pozniej 10 km do Dominical, zlapalam okazje. Dobry wynik,  zatrzymal sie trzeci samochod. Z Dominical trzeba brac autobus do Quepos. Czas odjazdu jest umowny. Mose byc o 8.30. A moze o 9? W koncu autobus dojechal na 9.20. Poltoraj godziny jestem w Quepos. Z Quepos kolejny autopus do Manuel Antonio.
Kilka minut przed parkiem narodowym, wita mnie resteuracja White Eagle- kuchnia polska !!! Czyli juz nasi tu dotarli. Na sam brzeg dzungli..
W autobusie pozmaje mila pare- Katie, ktora mimo rosyjskiego imienia jest kostorytanka i Matjasza z Frankfurtu. Mam szczescie, proponuja mi zebym sie przylaczyla. Idziemy wyznaczonym szlakiem z grupa innych turystow i zastanawiam sie jak to ma byc dzungla, jak tlum ludzie sie przez nia przedziera? "Teraz jeszcze nie jest zle"- tlumaczy Katia-"sezon zaczyna sie w grudniu, wtedy dopiero sa tlumy!". Cale szczescie ze nie da sie zejsc z wyznaczonej sciezki- po obu stronach splatane konary.  Nie slychac ptakow. Wreszcie dochodzimy na wprost niebianska plaze. Dwa pelikany lowia swoj obiad kilka metrow od nas. Zanurzam sie w cudownie ciepla wode Pacyfiku.  Fale sa mocne, ale da sie plywac. Jest idealnie, na plazy tylko kilka osob.
Oprocz nielicznych plazowiczow jest tez mnostwo duzych jaszczurek i iguan w pieknych niebieskich barwach. Oraz jeden zlodziej- rosomak! Obserwujemy jak bezczelnie podrada sie do trzech plazowiczek i kradnie im torebke! "Diablo!" krzycza przerazone dziewczyny, torebka jest za ciezka dla rosomaka wiec zostawia ja na plazy i ucieka. W drodze na kolejna plaze podziwiamy leniwca przeciagajacego sie wysoko na drzewie oraz stado malpek kapucynek.  Fauna i flora jest zachwycajaca. Ale trzeba uwazac, nie mozna robic  sobie slefie ze zwierzetami i zabronione jest uzywanie flasha.
Z zalem zegnam sie z Katie i Matjaszem, ale musze zlapac powrotny aurobus. Ludzie na Kostaryce sa mega przyjazni. Kierowcy trabia na kazdego, nie z nerwow, ale na powitanie, ludzie usmiechaja sie i machaja do siebie. Nikt sie nie spieszy, wszyscy sa przyjazni, wyluziwani. Zycie jest skromne, sle jakby pelniejsze. Roslinnosc doslownie kipi w kazdym rogu.
Na przystanku w Quetop zaczepia mnie Szwedka, "wiesz jak dojechac do Uvity?". Czuje sie jak ekspert tlumaczac jej "tym autobusem do Dominical, a dalej to lapac  okazje"
 Wysiadajac w Dominical widze ta sama Szwedke. Jej znajomi z Uvity przyjechali ja odebrac i teraz proponuja czy sie z nimi nie zabiore, moga mnie podwiezc do sankruarium.
Czuje sie jak 17latka- wolnosc, przygoda i autostop.  Szwedzi podrzucaja mnie kolo sanktuarium, teraz tylko 20 minut wspinaczki pod gore. Oj nie chce mi sie! Ale dzisiaj mam szczescie, tuz przy wjezdzie widze male zgromadzenie, ktos dostrzegl kinkadzu na galezi wiec teraz 5 osob gapi sie na drzewo. Jedna z nich to Amerykanska turystka ktora zatrzymala sie w hotelu przy sanktuarium
 Zgadza sie podrzucic mnie tuz pod drzwi.
 Co za luksus. 5 minut w klimatyzowanych aucie zamiast 20 minut wspinaczki.
Docieram do sanktuarium, teraz czas na prysznic i kolacje. A jutro- kolejny idealny dzien!

Altura/Costa Rica, dzien z zycia wolontariusza

Dzien wolontariusza zaczyna sie wczesnie, okolo 6 rano. Nie jest to jednak wcale trudne, bo rytm zycia zmienia sie na Kostaryce, cialo przypomina sobie naturalny rytm- isc spac po zmierzchu i budzic sie o swicie. O godzine 9 wieczorem juz slodko spie, a budze sie czasem nawet o 5 rano, jak tylko robi sie jasno- zupelnie wyspana!
Zaczynam od kawy i sniadania, ktore przygotowuje w naszej kuchni, a jem na tarasie- swieze owoce smakuja tutaj nieziemsko. Czesto mamy gosci- stadko dzikich swin lub malpki- kapucynki skaczace po drzewach. Kapucynki to inteligentne stworzenia, ktore tylko czekaja zeby ukrac nam banana albo mango.
Prace zaczynamy o 7 rano, najpierw sprzatnie zagrod dla zwierzat, potem karmienie i wymiana wody.  Malpy i papugi sa dosc brudne, zalatwiaja sie wszedzie, rozrzucaja jedzenie. Ale owl monkey- Freda, z wielkimi oczami i dlonmi jak dziecko jest czysciutka. Czesto widze ze obserwuje mnie jak sprzatam. Freda ma przydzielone trzy kocyki i codziennie wymieniamy jej jeden.
 Nie potrafie opisac jak serce mieknie kiedy widze ta rozespana nalpke, otulona w kocyk w misie wpatrujaca sie ee mnie wielkimi oczami. Tukany rowniez sa dosc czyste i jedza w ustalonych miejscach.
Okolo 9 jest krotka przerwa, a potem roznorodne zadania. Robimy "zabawki" dla zwierzat, zeby urozmaicic im dzien, czasem jedziemy do Dominical- czyscimy plaze, zbieramy nasiona i galezie dla zwierzat. W czasie czyszczenia natknelam sie na duza iguane i jaszczurke. Tylko na Kostaryce! Ten malutki kraj posiada 5% calej fauny i flory swiata! Oczywiscie pod wzgledem ilosci gatunkow, nie liczby zwierzat. Czyszczenie plazy jest doswiadczeniem otwierajacym oczy. Tubylcy i nawet turysci glownie szanuja otoczenie, ale problemem jest mikroplastik. Miliony kilkumilimetrowych kolorowych plastikowych smieci sa wszedzie- wyrzucone przez morze. To co bylo kiedys zakretka, teraz wala sie po plazy w tysiacach czesci- nie da sie tego pozbierac!
Po lunchu wracamy do pracy przy zagrodach, a czasem mamy zadanie specjalne- naprzyklad pomoc przy malowaniu szkoly.
Zwierzeta-Pensjonariusze sanktuarium maja dosc wygodne zycie- mimo ze dalekie od wygod zycia na wolnosci. Staramy sie urozmaicac im czas,  robimy zabawki dla malp i wiewiorek, zeby dostarczyc im troche mentalnej stymulacji.
Smutno mi z powodu zwierzat na rehabilitacji. Dzisiaj ktos przywiozl dwutygodniowa dzika swinke. Maluch siedzi w klatce i glosno placze. Weterynarz musi go zbadac zeby stwierdzic czy maluch jest chory i zostal porzucony przez matke, czy po prostu jakims cudem sie zgubil. Potem trzeba bedzie  ustalic co dalej- czy po odchowaniu bedzie umial poradzic sobie na wolnosci, czy czeka go zycie w zagrodzie.
Dziki kot jest bardzo nieszczesliwy. Siedzi godzibe w duzej klatce i czeka na weterynarza. Prognoza nie jest dobra. Kot ma wade genetyczna i bardzo slabe, lamliwe kosci. Smutno mi strasznie, ze dzikie zwierzeta musza sie tak meczyc i stresowac. Pocieszam sie, ze jest szansa dla tych, ktore moga byc wyleczone i powrocic na wolnosc. Chwilowe cierpienie i kilka dobrych lat w dzungli. Te, ktore sobie juz nie poradza, beda musialy przywyknac do zycia w tym lub innym sanktuarium, miejsce, ktore mozna porownac  do luksusowego zakladu zamknietego. Ale albo to, albo pewna smierc.
Kazde zycie sie liczy, kazde jest wazne. A my jestesmy tu po to zeby uratowac jak najwiecej zwierzat od smierci, bedacej najczesciej ubocznym skutkiem naszej cywilizacji.

Altura Wildlife Sanctuary Costa Rica

Skoro swit pozegnalam sie z San Jose i wzielam autobus do Dominical, skad mam zostac odebrana przez kogos ze schroniska.
Wygodny autobus, najlepsze siedzenie na przodzie i mega wyluzowany kierowca, ktory w czasie jazdy oglada (!!) teleturniej na telefonie. Oprocz mnie nikt nie wydaje sie tym faktem zaskoczony, ludzie rozmawiaja z nim, zartuja. Kierowca trabi i macha na kazda przejezdzajaca ciezarowke a czasem zatrzymuje sie zeby chwile pogawedzic z przechodniem. Jestem jedyna osoba zdziwiona tym faktem. Droga prowadzi przez prawdziwa dzungle, kipiaca roslinnosc, gory porasniete dzungla, rwace strumyki. Patrze na prawo i lewo i nie moge sie napatrzyc. Potem wjezdzamy w plantacje palm, jedziemy dobre pol godziny przez rowniutko zasadzony las palmowy.
Wjezdzamy na droge bezposrednio przy Pacyfiku- po lewej stronie tylko ocean, plaze i palmy.
Wreszcie dojezdzamy do Dominical. Kierowca wyrzuca mnie i moje bagaze przy szosie i wskazuje palcem w ktorym kierunku isc. Dominical jest rajem surferow. Żużlowa droga i puby po obu stronach. Spotykam przyjazna dziewczyne, ktora przedstawia sie jako Christina- koordynatorka schroniska. Judziemy dzipem po szalenczo stronym wzgorzu do sanktuarium Altura. Jest duzo bardziej luksusowo niz myslalam. Przyjemny domek, bardzo "dziewczynski", ale wszystkie woluntarjuszki to dziewczyny. Wszystko jest bardzo przyjazne, wyluzowane i jakby w zwolnionym tempie...na powitanie dostaje pyszna tortile z warzywami. Dzisiaj tylko relaks
Zobaczymy co bedzie dalej.

Postoj w drodze do Dominikal

No i zostalam wysadzona!

moje pierwsze doznanie Pacyfiku

Kapucynek- dziki mieszkaniec sanktuarium. Przychodzi z rodzina codziennie

W sanktuarium znajduja sie malpy- czepaki (spider monkeys), polocnice (owl monkeys), leniwce (sloths), papugi, kinkazau (kinakajou), miniaturowy jezozwierz, krokodyl, wiewiorki, tukany i dzikie swinie.
Czepaki maja najwieksza kwatere. Zasluguja na to. Przez 20 lat byly trzymane w niewoli, caly czas byly skute razem za pomoca zelaznych obrozy na szyjach. Byly wlasciciel wybil jednej malpce wszystkie zeby. Turysci placili mu pieniadze za zdjecia z malpkami, dopuki jeden z nich (zadki przypadek) zamiast umiescic rozesmiane zdjecie na fbooku ze skatowanymi zwierzetami, naplul ich wlascicielowi na buty i doniosl na policje. Czepaki zostaly uwolnione, ale nie nadaja sie do zycia na wolnosci.
W sanktuarium jest jedna polocnica, piekna miniaturowa malpka z olbrzymimi oczami. Na sam jej widok serce mieknie. Pochodzi z Panamy i zostala uwolniona od przymytnikow, ale nie mozna jej juz zwrocic do Panamy z powodow biurokratycznych.
Uwaga na jezozwierza.  Jest bardzo przyjazny i stale probuje sie przytulac do ludzi, co z powodu jego ostrych kolcow jest odradzane!
Zielona papuga z czerwonym czolem to prawdziwa diwa. Zyje samotnie, bo nie lubi innych ptakow. Nie ma klatki i jest zdrowa, ale nie probuje odfrunac- zabrana z gniazda jako piskle, nigdy nie nauczyla sie latac. W czasie deszczemu glosno wola na wolontariuszy, zeby ja przeniesc pod dach, bo nie lubi moknac. Daszek jest na jej "grzedzie", ale papuga woli byc noszona niz przejsc metr dalej. Nasza diwa zostala skonfiskowana konus kto trzymal js jako maskotke i nie nadaje sie do zycia na wolnosci.

Kinkazau wyglada jak krzyzowka malpy z kotem- jest przecudowny. Jako hstunek mial sie dobrze, dopuki Paris Hilton nie wpadla na pomysl, zeby zamowic sobie kinkazau jako zwierzaczka domowego, za czym poszly oczywiscie fotki na Instagramie. Grupa jej rownie pustych nasladowniczek oszalala na punkcie kinkazau i jak mozecie sie domyslic, dala niezle zarobic klusownikom, ktorzy zabierali mlode kinkazau z dzungli i szprzedawali za krocie.
Mamy dwie wielkie papugi. Papugi tego gatunku zyja w stadach i lacza sie w pary na cale zycie. Po smierci jednej, druga bardzo czesto ginie z zalu. Papugi kilku gatunkow moga zyc 80-100 lat i sa wysoce socjalne, wiec nie jest to najlepszy pomysl zeby trzymac je jako zwierzatka domowe.
No i oczywiscie-  sa dwa leniwce. Jeden zostal znaleziony jako niemowle wczepiony w siersc matki, ktora zostala zatluczona na smierc, dla rozrywki. Maluszek tez dostal lanie i od tej pory ma sparalizowana noge. Drugi leniwiec zostal odtracony przez matke jamo niemowlak, bo byl przewlekle chory.  Leniwce to samotniki, matka po pewnym czasie odtraca swe male, zeby zaczely samodziepne zycie (moze delikatna sugestja dla matek-polek). Ale w tym wypadku stalo sie inaczej. Oba leniwce tak sie pokochaly, ze caly czas sa wtulone w siebie. Nawet spia razem- na lyzeczke! Sa nieodlaczne.
Wszystkie tukany w schronisku to ofiary zderzen z samochodami, rowerami i oknami. Jeden stracil skrzydlo, reszta utracila mozliwisc lotu. Przeleca moze metr i tyle. Sa piekne! Nie boja sie ludzi.
Nie zostaje przedstawiona dzikim kotom :( sa juz zdrowe i niedlugo zostana wypuszczone na wolnosc, wiec ich interakcja z ludzmi jest ograniczona do minimum. Saktuarium przechowuje tylko te zwierzeta, ktore nie poradza sobie na wolnosci. Pozostale sa wypiszczane na wolnosc, jak tylko wyzdrowieja. Nie mozna tez robic zdjec ani brac zwierzat na rece. W tym miejscu sa pacjentami i rezydentami, nie rozrywka.

Kostaryka- Volcan Poas and National Theatre

Wulkan Poaz jest jednym z aktywnych wulkanow Kostaryki.
Tak aktywnym ze ostatni wybuch mial miejsce w 2019 roku, i dopiero we wrzesniu trasa zostala otwarta dla zwiedzajacych.
Wulkan jest wielka atrakcja ale moze byc tez wielkim rozczarowaniem.
Zabieralam sie do odwiedzenia go jak pies do jeza.. nie ma bezposredniego polaczenia z San Jose. Trzeba najpierw brac miejski autobus (TUASA bus stop, calles 12/14 Av 2- naprzeciwko parku de Merced, po drugiej stronie ulicy) do Alajuela. Godzina drogi. Potem trzeba znalezc terminal El Roble w Alajuela- atobus jest tylko o 9 rano, wiec lepiej sie nie spoznic!
Na przystanku El Robe poznalam rodzenstwo z Gwatemali- Diego i Ane. Rozmowa byla ciezka, bo ich angielski byl slaby a moj hiszpanski zerowy, ale i tak uprzyjemnili mi ponad godzinna droge na wulkan.
Nie trzeba kupowac biletu przez internet- autobus zatrzymal sie w sklepiku z biletami i pamiatkami. Tylko trzeba miec ze soba gotowke, kart nie przyjmuja.
U wejscia do wulkanu kazdy zwiedzajacy dostal chelm i wskazowki zeby nie oddalac sie od grupy. Droga na gore jest krotka-400m, niestety widok byl zerowy. Krater jest tylko widoczny przy pieknej pogodzie a dzisiaj chmury wypelnialy caly krater. Jedynym znakiem zagrozenia pod naszymi nogami byly spalone rosliny- przewodnik wyjasnil, ze z wulkanu caly czas wydobywaja sie gazy, w polaczeniu z woda zamieniaja sie w kwas. Jezeli kierunek wiatru sie zmienia, to nie tylko rosliny majsa problem ale tez zwiedzajacy. Na stozku stoi ceglany schron na wszelki wypadek i system ostrzegajacy w postaci trzech swiatelek- zeloniego, zoltego i czerwonego. Aparatura podlaczona do swiatel bada stezenie gazow. Nie wolno przebywac na stozku dluzej niz 20 minut.
Ja osobiscie czulam sie dosc dobrze- moze to lata zaprawienia w londynskim smogu zrobily swoje.
Po powrocie do San Jose udalam sie do National Theatre. Budynek jest duma kazdego mieszkanca- powstal po nalozeniu specjalnego podatku na mieszkancow i jest jedynym tego typu budynkiem w calym kraju. Materialy zostaly sprowadzone z Wloch i Francji , architektura jest Europejska. Wnetrze kipi marmurem i zlotem. Wejsc do teatru mozna za darmo, ale mozna tez wykupic wycieczke- przewodnicy to aktorzy teatru. Naprawde warto.
Teraz jeszcze ostatnie zakupy w sklepie z pamiatkami i w warsztacie czekolady i czas na kolacje. Jutro rano pozegnam San Jose i ruszam w dalsza wyprawe- w strone Dominical.

Dzien w San Jose

Drugi dzien postanowilam spedzic na zwiedzaniu San Jose. Zjadlam sniadanie w pobliskim barze w towarzystwie miejscowego kota ktory zajal krzeslo obok mnie i nie pogardzil poczestunkiem w postaci mdlej bulki z serem.

Kupilam znaczki na poczcie- co za miejce! Budynek tak monumelny i ozdobny, ze myslalam ze to teatr lub muzeum. W srodku wielka pustka, a na koncu tej pustki kilka samotnych okienek. Mozna kupic znaczki i tyle. Nawet nie ma pocztowek czy papeterii! O 9 rano spod teatru narodowego ruszaja zorganizowane wycieczki po miescie.  Trzeba uwazac, po krążą ludzie podszywajacy sie pod przewodnikow, o znikomej wiedzy. Zaczepil mnie jeden taki, ale od razu wyczulam szczura. Prawdziwy przewodnicy chodza w parach, maja parasolki z logo firmy i identyfikatory przewodnikow. 

Oczywiscie dolaczylam do wycieczki i naprawde bylo warto. Historia miasta i niektorych budynkow jest bardzo ciekawa. 

Na przyklad kosciol o zlowrozbej nazwie Kosciol Samotnych Dziewic. Pierwsza para, ktora wziela tam slub rozstala sie po 2 tygodniach i od tej pary kosciol uznany jest za przeklety. Obok znajduje sie kafeteria prowadzona przez gluchych kelnerow. W cenie kawy masz nauke podstaw jezyka migowego. Naprzeciwko kosciola, na laweczce - rzeźba Johna Lennona. Bez okularow. W orginalnej wersji byly, ale jakis "kolekcjoner" postanowil je przywlaszczyc!

Przy palacu prezydenckim znajduje sie ulica kalifornijska- wysadzona palmami, oraz najbrzydszy budynek swiata- nowy parlament. Wysoki szary klocek bez okien, zeby poslowie nie rozpraszali sie widokiem manifestacji przeciwrzadowych... no sami popatrzcie na tego straszaka..           

Z ciekawostek o Kostaryce- jest to panstwo prawdziwie pacyfistyczne, nie ma armi. Ich logika to- "nie mozna zaatakowac panstwa bez armi" i "nasza obrona to edukacja". No coz, Koataryke nie graniczy z Rosja... o dziwo, mimo ze nie ma armi- jest bron. Mozna kupic legalnie i kszdy obywatwl ktory ma pozwolenie,  moze posiadac dwa pistolety.

Oprowadzanie po miescie trwalo 2,5 godziny i kosztowalo "co łaska" czyli tak jak lubie najbardziej.

Potem udalam sie na zwiedzanie dwoch slynnych muzeow- muzeum zľota i muzeum jadeitu. Nie jest to tania impreza (wstep $11 i $15) ale ekspozycja jest ciekawa i skupia sie na zyciu i wyrobach miejscowych ludzie przed kolonizacja, wojownikow, szamanow i wodzow klanow. 

Wieczorem udalo mi aie znalezc resteuracje serwujaca wegetarianskie jedzenie, i to naprawde luksusowa. Nic tak odpreza po calodniowym zwiedzaniu jak odrobina luksusu...

Costa Rica, vulkan Irazu i prezentacja czekolady

Po co podrozowac na drugi koniec swiata,  wydawac pieniadze i narazac sie na niewygody i niebezpieczenstwa? Coz, czasami tylko w podrozy mozna otrzymac odpowiedzi na nurtujace pytania i to w sposob tak wyrazny, ze wrecz prawda puka cie w czolo!
Ale od poczatku. Przyznam sie, ze wczoraj nie bylam w najlepszym stanie ducha. Jak rozpieszczona paniusia,  krecilam nosem na moje tymczasowe lokum i czulam sie przytloczona. Po co mi te podroze? Nie za stara jestem na te niewygody? Zamiast wydawac, moglabym sobie na kredyt wplacic. Itd, itp.
Przemeczylam sie do 21, ktora dla mnie byla 3 nad ranem UK czasu i padlam na twarz. Obudzilam sie żeśka i wyspana... o 3 nad ranem. Coz, przynajmniej mam czas zrobic plany i sprawdzic co jest dookola. Postanowilam wybrac sie na wulkan Irazu, okolo 2 godzin autobusem od San Jose a potem na prezentacje czekolady- oslodzic smutki.
W drodze na autobus przeznaczenie stanelo mi na drodze. Bylo bezzebne, chude i z niewinnym usmiechem zaczepilo mnie po angielsku: "jestem z Kalifornii, wlasnie mnie okradli, kupisz mi hamburgera? Nie prosze o pieniadze".  Ok, zla karma odmowic glodnemu jedzenia. "Ok, chodz do macdonalda". Przenaczenie w usmiechu pokazalo mi wszytkie szczerby po zebach i ruszylo za mna.
I tam wlasnie, w kolejce po happy meal, poznalam Leonarda z Brazylii, ktory zostal moim towarzyszem podrozy. Jak tu nie wierzyc w Przeznaczenie i teorie przypadku?
 Zostawilismy Bezzebne Przenaczenie żrące hamburgera i ruszylismi razem na przystanek. Tam doczepil sie do nas starszy pan o kulach ze Szwajcarii. Okazalo sie ze Szwajcar jest emerytem, ktory zwiedza Ameryke Srodkowa zeby nauczyc sie Hiszpanskiego.  Podrozuje sam i takie szczegoly jak ponad 70 lat na karku i chodzenie o kulach nie sa w stanie go powstrzymac zeby sie wspac na wulkan na 3400 metrach.
A ja narzekalam ze jestem juz stara i do niczego.  A tu taki zawodnik!
Leo i ja bylismy pelni podziwu. Wspinaczka okazala sie szokiem dla moich pluc, 3400m wysokosci na starcie robi swoje. Ale tylko pierwsze 30 minut bylo dosc ciezkie, pozniej nie czulam zmeczenia, bylam cala zaabsobowana pieknem czynnego wulkanu i milym towarzystwem Leo. Jeden z kraterow wypelniony byl jeziorem kwasu o niesamowitym intensywnie niebieskim kolorze.  Sceneria piekna. Pogoda zmienia sie co 5 minut- slonce, mzawka, deszcz, znowu slonce. Dla zainteresowanych, autobus na wulkan Irazu wyjezdza o 8 rano z przystanku obok Teatru Narodowego a naprzeciwko Costa Rica Hotel, podroz trwa 2 godziny i kosztuje $5w kazda strone. Wejscie do parku to $15 i trzeba pamietac, ze autobus powrotny wyjezdza o 12.30. Ale 2 godziny wystarcza, zeby obejsc wszystko i nacieszyc sie parkiem.
Po powrocie do San Jose udalismy sie z Leo na prezentacje czekolady. Dwie przemile dziewczyny opowiedzialy o historii i tajnikach przygotowania. Bylo nawet tworzenie wlasnej czekolady- z dodatkami. Do wyboru sol, pieprz, kardamon, imbir, suszona kurkuma, hibiskus. Czekolada byla znana ludziom od 5 tysiecy lat, pod postacia owocu. Okolo 2 tysiace lat temu, ktos wrzucil ziarna owocu czekolady do ognia i poczul mily slodki zapach. Od tego czasu, ludzie zargryzali prazone ziarna, czasem mielili je, dodawali wody i chili, i pili ostro-gorzki wywar. Po najezdzie Hiszpanow,  proces zostal zmieniony. Zamiast chilli wymieszano proszek czekoladowy z cukrem i woda i podawano do picia. Poczatkowo tylko krol i jego goscie mieli do niego dostep. Tylko sosunkowo niedawno,  od okolo 200 lat produkcja zostala zmieniona i czekolada jest dostepna w kostce. Niestety przyszlosc czekolady jest niepewna. Owoc powstaje z miniaturowego kwiatka, ktory moze byc zapylony tylko przez jeden gatunek malutkiego komara, obecnie na liscie owadow krytycznie zagrozonych wymarciem, z powodu zatrucia pestycydami. Proby zapylenia przez pszczoly , czy sztucznie- za pomoca igly koncza sie zawsze zniszczeniem kwiatu. Takze jedzcie czekolade, puki mozecie, kto wie ile jeszcze komar- zapylacz przetrwa. A potem? Wyrob czekoladopodobny czyli powtorka z rozrywki.
Ponad dwu godzinna prezentacja jest do kupienia przez internet. Polecam Botanica Chocolate, przy ambadadzie Meksykanskiej. Ludzie ktorzy prowadza prezentacje to prawdziwi fascynaci i potrafia zarazic swoja pasja. Po za tym cena- $36 jest najbardziej przystepna za tego typu atrakcje w San Jose.

Pozegnalam sie z Leo i z lekkim sercem ruszylam do hostelu.

Po co podrozowac? Zeby poznawac ciekawych, fascynujacych  (lub po prostu mega przystojnych) ludzi, zeby rozkoszowac sie nowymi doznaniami i pokonywac strach, ktory jak chwast czeka cichutko i ukrywa sie pod maska wygody, a tak naprawde odbiera mozliwosci smakowania zycia. A czy mozna  byc za starym na podroze? Oczywiscie i to nawet w wieku lat 20.  O ile tylko sobie to wmowisz. Az do czasu kiedy staruszek o dwoch laskach wspinajacy sie na szczyt wulkanu przypomni ci, ze bariery istnieja tylko w twojej glowie.

Costa Rica

Miesiace planowania, tydzien pakowania, 11 godzin w samolocie i 4 nowosci filmowe i oto jestem na Kostaryce.

Mialam wielka ochote spedzic moje 40ste urodziny z daleka od swiata i w cieplym klimacie, wiec postanowilam uciec na drugi koniec swiata. 

Drugi koniec to moze i jest, klimat jest cieply ale wpadlam dokladnie na koniec pory deszczowej. Wychodzac z lotniska trafilam na urwanie chmury i potoki plynace po chodnikach.  Zrezygnowalam z lokalnego autobusu i postanowilam wziac taksowke do mojego hostelu. Pierwsze wrazenia byly nieco przytloczone jetlagiem. Nie wiedzialam w sumie czego sie spodziewac, bo nigdy nawet nie bylam na tym kontynencie. Bardzo mily taksowkarz przeniosl moje bagaze pod zakratowany bunkier ktory okazal sie moim hostelem. Recepcjonista- chyba wlasciciel, przeprowadzil ze mna prawdziwy wywiad srodowiskowy, polecil kilka miejsc do zwiedzania i zaprowadzil do mojego pokoju bez okna ale za to z olbrzymim lozem. 

Zostawilam swoje rzeczy i ruszylam na miasto ponaglana ostrzezeniem zeby po nocy sie nie wloczyc. 

San Jose to z pewnoscia nie Bruksela, ale nie jest to tez trzeci swiat. Troche zastanawiaja mnie budynki- zarowno domy prywatne jak i biznesy sa zakratowane.  Nie moglam znalezc ani jednego bankomatu, choc slyszalam , ze nie ma z nimi problemu. Ulice sa zywe, sklepy z glosna muzyka, handlarze glosno zachwalaja towary , nad tym wszystkim unosi sie gwar ptakow, chyba papug, choc ani jednej nie udalo mi sie dojrzec. 

Zjadlam salatke w malenkim lokalu kolo hotelu, avocado smakuje tu zupelnie inaczej. Jest mniejsze i jakby bardziej tluste. Cytryna byla lekko pomaranczowa w srodu i nieco bardziej kwasna.

Jutro przyjrze sie miastu na nowo- tym razem wypoczeta.

Rada na jetlaga- od razu wejsc w rytm czasowy. Czyli jeszcze conajmniej 2 godzint do snu. Jak ja wytrzymam???

Bath

Gdzie uciec od zgielku londynskiego zycia? Oczywiscie do Bath. Cale szczescie, ze miasto nie jest jeszcze zbyt popularne wsrod turystow ( z wyjatkiem chinczykow i japonczykow), ale to moze sie zmienic w kazdej chwili. Autobus z Londynu dojechal do Bath w 4 godziny, ale tylko z powodu korkow i oczywiscie mojego skapstwa- pociag byl 6 razy drozszy.
Wysiadlam na przystanku kolo rzeki Avon, bardzo popularna nazwa w Anglii. Legenda glosi, ze pewien Rzymianin zapytal napotkanego Celta "jak ta rzeka sie zwie". Celt nie do konca go zrozumial, wiec myslac ze tepy Rzymianin po prostu pyta go "co to jest", pokazujac na rzeke, odparl, "to jest rzeka" ( rzeka po celtyku to avon. ) i tym sposobem, z powodu slabej komunikacji celtycko rzymskiej, co druga rzeka nazywa sie Avon.

No coz, jestem juz w Bath, urzeczona gregorianskim budownictwem, ktore otacza mnie dookola, ale odezwal  sie niestety glod. Ale w takim miejscu nie mozna udac sie byle gdzie. W zwiazku z tym, udaje sie do najstarszej resturacji w miescie, ktora miesci sie w (ponoc) najstarszym domu w Bath, zbudowanym w 1482.  Resteuracja jest otwara od 1680 roku. Pewna Francuska, Sally Lunn, zrobila kariere i duze pieniadze, wypiekajac pulchne bulki, wielkosci chleba, ktore tak przypadly ludzion fo gustu, ze do tej pory sa popularne. Mozna sprobowac tych przysmakow w Sally Lunn's Eating House. Placki podawane sa na slodko, lub slono-z kurczakiem, serem lub warzywami. Receptura nie zmienila sie od XVII wieku. Moim zdaniem sa dosc mdle i niespecjalne, ale coz- bylam, sprobowalam, ocenilam.

Minuta od Sally Lunn znajduje sie Bath Abbey. Nazwa nest mylaca, bo abbey to opactwo, a Bath Abbey wlasciwie nie bylo opactwem, bo nigdy nie mieszkali tam mnisi. Podobno pierwszy kosciol zbudowany byl kolo VII wieku przez zakonnice, ale szybko sie wyniosly. Slynny Henryk VIII byl dosc laskawy dla abbey (pewno dlatego, ze bylo to opactwo tylko z imienia) i budynek sie ostal i jest piekny!

Nie zachwycalam sie abbey zbyt dlugo, bo spieszylam sie na zorganizowana wycieczke po miescie. Codziennie o 10.30 i 14 mozna sie przylaczyc do grupy. Przewodnicy maja niesamowita wiedze i co najlepsze- oprowadzaja za darmo!
 Historia Bath jest bardzo interesujaca, bo zaczela sie milion lat temu! W tym czasie na terenie Bath wytrysly gorace zrodla.
Legenda glosi ze kolo IX w p.n.e ksiaze Bladud, pozniejszy ojciec krola Leara (tego od Szekspira) pasl swienie w okolicy. Dlaczego ksiaze pasie swienie? Podobno zlapal trad i zostal wygnany z dworu.  Swinie tez byly zainfekowane, ale po tym jak wpadly do goracych zrodel , ich trad zostal uleczony. Ksiaze Bladud tez sie tam wykapal i zostal ozdrowiony. Z wdziecznosci zalozyl tam laznie.
Ale to tylko legenda. kolo roku 40 n.e, zawitali w te tereny Rzymianie. Znalezli mokradla i gorace zrodla, ktore uznali za swiete. I tam wlasnie zbudowali kompleks lazni i swiatyn na czesc Minerwy-Sulis. Minerwa to boginii rzymska, Sulis-jest jej Celtyckim odpowiednikiem. Laznie mozna zwiedzac do dzis, do 1976roku mozna bylo sie tam kapac. Dzis to tylko museum, ale naturalnej goracej wody mozna uzyc w pobliskim Spa Thermae. Historia lazni jest fascynujaca, bo mozna doszukac sie jak wiele zawdzieczamy rzymianom- pierwszy system kanalizacyjny, podgrzewane podlogi, nawet jacuzzi- wszystko to bylo uzywane w starozytnych lazniach.
Rzymianie wyniesli sie kolo 400 r ne i przed wiele lat nic sie dzialo. Laznie popadly w ruine.

Wiadomo ze w gregorianscy krolowie angielscy odwiedzali Bath dla leczacych kapieli, mimo ze miasto bylo dosc nedzne. W XVIII w zakwitla gregorianska architektura, dzieki budowlom Johna Wooda i jego syna, miedzy innymi, slynnym Royal Crescent.
Spacer po miescie to czysta przyjemnosc dla oczu. Nieliczne nowoczesne budynki stoja w miejscach bombardowania niemieckiego w 1942, ale jest ich niewiele. Ja czulam sie jak za czasow Jane Austin, ktora spedzila w Bath 5 lat.
Co za romantyczne miejsce....
Oprocz historii i architektury, Bath ma tez super spa.  Mozna wykapac sie w termalnych zrodkach, ktore doprowadzone sa do otwartego horacego basenu na dachu. Widoki na abbey i pobliskie wzgorza, cudo!  Pozniej polecam przeniesc sie na dolne pietro z sauna, jest mokra sauna minerwy z wizerunkiem bogini, sucha sauna, ice room dla odwaznych, i moje ulubione miejsce- celestrial room. Gwiazdzisty pokoj z olbrzymim ekranem. Lezac na mozaikowym lezaku przeniesiesz sie w glebiny kosmosu i ukoisz zmysly obrazami nebula, gwiazd i planet. Autentycznie bylam w niebie. Dostepne sa tez zabiegi upiekszajace i masaze. W pakiecie jest tez kolacja. Kuchnia, niestety angielska.
Mimo ze mialam dwa dni deszczu, spedzilam super odprezajaco czas. Czuje sie zainspirowana historia Jane Austin i zaciekawiona jej zyciem, z pewnoscia kupie ksiazke po powrocie do Londynu! Co ciekawe w tak starozytnym miescie, to odkrycie ze ludzie sa po prostu ludzmi, bez wzgledu na epoke historyczna. Starozytni rzymianie rzucali klatwy do zrodla minerwy zeby ukarac zlodzieja ktory sprzatnal im tunike, podczas gdy oni plotkowali z sasiadami w lazni. Jane Austen odmawiala zamazpojscia bez milosci i borykala sie z klopotami finansowymi i znalezieniem wydawcy swoich ksiazek.
Gregotianscy kuracjusze pili wode z goracych zrodel i jedli suche ciastka zeby zrzucic wage.
Tysiace lat ludzkich historii w tym pieknym, starozytnym miescie...

The Pump Room- resteuracja przy lazniach. Mozna zjesc sniadanie przy akompaniamencie fortepianu.

W Fashion Museum mozna przymierzyc stroje z epoki.

Tak wygladala Jane Austen

Museum Victorii- interesujaca kolekcja, swietne miejsce na przeczekanie 30 minut deszczu


Ostatniego dnia, pogodne niebo poddalo i pomysl zeby wybrac sie na Skyline Walk, czyli 7 milowy hike po okolicznych ladach i polach. Mapke mozna dostac za darmo na stacji albo w tourist imformation. Trasa prowadzi wokolo kampusu uniwesytetu Bath i pòl golfowych i jest zachwycajaco piekna. Warto zboczyc nieco z trasy, zeby obejrzec Sham Castle. Jezeli ktos ma malo czasu to od Sham Castle mozna tez pojsc na skroty i ominac czesc trasy. Niestety bylam zmuszona wziac skroty, gdyz nie moglam sie rozeznac w mapie po punkcie 4 i skonzylam błądząc po polu golfowym,
Zaoszczedzony czas przeznaczylam na dalsze zwiedzanie miasta,  trafilam na przeurocza wystawe porcelany Candace Bahouth w Holbourne museum. Mieli tez szkice Matissa, ale mnie nie zachwycily.  Na koniec trafilam do Royal Crescent. Moje plany zeby zjesc cos u Sally nie udaly sie, ulica byla zamknieta, bo krecili film, co jest czeste w Bath. Pamiecie Nedznikow i scene jak Russell Crowle rzuca sie z mostu? Tez byla krecona w Bath, na Putney bridge, wcale nie w Paryzu. Dowod znajdziesz ponizej

Bajkal, Syberia

Bajkał jest drugim co do wielkości jeziorem Azji ale za to  najgłebszym na świecie, w niektòrych miejscach głebokość to ponad 1.6 km. Bajkał zawiera 20% światowych zapasòw słodkiej wody. I jest przepiękny. Wyspa Olchoń na Bajkale, czyli dosłownie "mało drzew" jest słynna jako centrum szamanizmu i posiada magiczną i bardzo malowniczą gòrę Szamankę, jedną z 5 okręgòw o wysokiej spirytualnej energii. Olchoń zamieszkały jest głòwnie przez Buriatòw, ale coraz więcej tutaj turystòw i małych hosteli czy domkòw letniskowych. Lusksusòw nie należy się spodziewać, do wyspy dopiero w 2005 dotarła elektryczność, więc infrastruktura jest wciąż mało rozwinięta, choć w niektòrych miejscach można spotkać wi fi czy nawet porządną toaletę. Dotrzeć można tu busem z Irkucka, jedzie się jakieś 4.5 godziny, trzeba też wziąć prom na wyspę, ktòry płynie może 10 minut. Zimą Bajkał zamarza i wtedy samo jezioro używane jest jako jezdnia. Miejscowi organzują wtedy dla turystòw ogniska na lodzie, psie zaprzęgi, pokazy rzeźb lodowych. Za Stalina, zimą kładziono tory na lodzie i puszczano nimi pociągi. Wiosną tory sie topiły. Słyszalam, że na dnie jeziora opròcz stalinowskich toròw spoczywa też kilkadziesiąt samochodòw. Wody Bajkału sa przejrzyste na wiele metrów ale kąpiel jest niebezpieczna, bajkał jest najwiekszą kryptodresją na świecie i już kilka metròw od brzegu może być ponad 800 metròw głeboki. Przez jakiś czas wody były zanieczyszczane, teraz jest to zabronione ale koleżanka z wycieczki powiedziała mi, że widziała rury kanalizacyjne prowadzące wprost do jeziora. Co za barbarzyństwo.
Moja wycieczka zamieszkała w pensjonacie "sosnowy" otwartym dopiero 3 tygodnie temu. Pensjonat jest prowadzony przez młoda Ukrainkę, Julie. Goście opròcz Polakòw to Ukraińcy i Buriaci ( lub Mongołowie, dla mnie wygladają podobnie). Buriaci trzymali się osobno, Ukrańcy przyłączyli się do naszego ogniska, śpiewali z nami piosenki, śmiali się, pili i rozmawiali. Nie lubię Ukraińcòw za ich obojetność i okrucieństwo dla zwierząt. Jeden z gości z dumą pokazuje zdjęcia zastrzelonego niedźwiedzia. Odbieram to jako pokaz siły, bezwzględności i groźbę pod naszym adresem. Nasza gospodyni trzyma psa na kròtkim łancuchu, biedne zwierzę nie ma nawet budy żeby schronić się przed slońcem czy deszczem. Dla ochłody pies kopie sobie dołek w piasku. Na moje protesty Julia wzrusza ramionami " toz to sabaka". Sabaka musi cierpieć.
Drugiego dnia jedziemy uazami wgłąb wyspy,  docieramy do miejsca gdzie miescił się gułag, dziś jest to piękna polana z kafejką i sklepem z pamiątkami. Zsyłano tu Polakòw po powstaniu styczniowym do pracy przy obròbce ryb. Dalej jedziemy do stacji meteorologicznej. Stacja produkuje własny prąd z paneli słonecznych i wiatrakòw, a do najbliższego sklepu jest 3 godziny jazdy uazem przez las. W lesie czuję niezwykłą energię, obejmuję drzewa, robi mi się błogo. Kierowcy czętują nas uchą, miejscową zupą rybną.
Wieczorem oglądam zachòd słońca przy świętej gòrze Szamance, robię kilka zdjeć pod słonce na ktòrych pojawiają się tajemnicze zielone koła, orby. Koleżanka mòwi, że orby pojawiają się tylko w miejscach o wysokiej spirytualnej energii. Sprawdzam tę teorie i robie zdjęcie w innym miejscu,  na naszej plaży, też pod słońce. Orby już się nie pojawiają... ciekawe.... moi towarzysze zamawiają banie, czyli saune w drewnianym domku, po której można się ochłodzić w zimnych wodach jeziora.
Następnego dnia jedziemy z powrotem do Irkucka. Oglądamy jeszcze synagoge i najdalej na wschòd Azji wysunięty meczet, ostatnie zakupy i kolacja. Znòw zamawiam pyszne pierogi z wiśniami i cynamonem. Palce lizać! A jutro bez żalu opuszczę Rosje. Już tęsknię za domem. O dziwo, po tym wyjeździe, wolę Rosje niz Chiny. Może to uroda Bajkału, a może magiczna siła Szamanki.

Irkuck

Irkuck jest nowoczesnym miastem z 600 tys miaszkancow. Jest  stacja kolei i lotnisko. Ladne czyste miasto z duzym pomnikiem lenina i ulicami marksa, lenina i suhe batorego. Zalozony w XVII w 1661 rok przez Kozakow jako osada przędzalsko handlowa, w 1879 50% miasta spalilo sie.  Na poczatku XX w, po doprowadzeniu kolei, miasto zaczelo sie bardzo rowijac. Obecnie jest kilka bogato zdobionych cerkwii, oraz ciekawe muzeum itnograficzne ze zbiorami ubiorow i przedmiotow datujacych od neolitu, po wspolczesnosc. Mozna tam ogladac pamiatki kultury buriackiej i starocerkiewnej.
Ciekawostki o Ulan Bator. W 1920 roku studiowal tu Suhe Bator, przywodca rewolucji kominostycznej w Mongolii. Suhe Bator zyl tylko 30 lat i zostal znaleziony nadziany na wysoki druk podzczas czystek w latach 30tych. Przeprowadzil rewolucje w wieku 24 lat!
Patronami cerkwii objawienia, rowniez uwazani  za opiekunow rodziny jest sw Piotr i Fevronia. Legena glosi ze swieta para, po wielu latach zycie malzenskiego wybrala zycie zakonne. Po smierci pochowano ich oddziwlnie, ale w cudowny sposob, ciala znalazly sie w jednej trumnie. Dzis mlode pary robia sobie zdjecia przy posagu awietej pary , na szczescie.
Symbolem regionu jest Babr, czyli tygrys syberyjski z sobolem w pysku.
Polecam resteuracje Rossolnik na obiad, nie jest tania ale mozna poprobowac dan z regionu. Choc musze przynac, ze moja mam robi lepsze ruskie pierogi.

Kolej transsyberyjska i Mongolia

Bez zalu opuszczam chiny. Nie sadze ze chce tu wrocic. Moje top 3 to mur chinski, jedzeniè i opera. Zafascynowalo mnie rowniez ich pismo. Ale sam pekin jest smutnym miastem.

W pociagu jedziemy 2 klasa, sa kuszetki w wagonie, ja mam miejsce na gorze. Orient express to nie jest. Klima mrozi na mase. Widoki za oknem monotonne. Wielkie blokowiska przechodza w zielone pola. W przygranicznym miasteczku  Erenhot czekamy okolo 5 godzin. Podobno zmieniaja tory zeby dopasowac do mongolskich. Po polnocy mozemy wrocic do pociagu ale odpoczynek nie trwa dlugo- kontrola graniczna mongolska. Rano czas na rarytas, dostawili wagon resteuracyjny. Ceny norweskie, marne sniadanie kosztuje 15 euro. Cale szczescie w kazdym wagonie jest goraca woda wiec mozna sobie zrobic zupke chinska lub herbate.

Nasz przewodnik opowiada o mongolii, panstwie ignorowanym przez europe, mimo ze ma potencjal stac sie potega w przeciagu nastepnych 50 lat. Mongolia ma lepszy wskaznik demokracji niz japonia czy korea pd. Wzrost gospodarczy to okolo 8%, ale 10 lat temu siegal nawet 17. Jest panstwem bardzo bogatym w produkty naturalne, ma cala tablice pierwiastkow. Znane jest tez z produkcji najlepszego kaszmiru w Azji. W mongolii kobiety stanowia  glowny naped biznesu, wiekszosc firm nalezy do kobiet. Mezczyzni natomiast przewazaja w polityce. Swieto kobiet jest dniem wolnym od pracy. Mongolia, panstwo o 5 krotnym obszarze polski, ma tylko 3.5 milionow  mieszkancow, polowa mieszka w ulan bator. 1/4 mieszkancow dalej prowadzi zycie koczownicze i mieszka w tradycyjnych jurtach.
To najmniej zaludnione panstwo na swiecie.
Przystajemy na 5 minut w poradzieckiej osadzie Czojr (tlumaczenie to "wydzial filozofii"). Opròcz opuszczonej bazy radzieckiej i kilku odrapanych blokow mozna tu ogladac pomnik Gur Racje, pierwszego mongolskiego kosmonauty.
Mongolia podzielona jest na obszary i gminy, czyli ajmaki (21) i somony (365). Glowne miasta jak ulan bator stanowia odddzielny ajmak.
Ulan Bator znaczy doslownie czerwony bohater. Miasto wyglada troche jeszcze komunistycznie, ale bardzo sie rozwija- odremontowany budynek parlamemtu z dzingis hanem i pomnikiem Suhy Batora (w miejscu gdzie wyglaszal oredzie do ludu na koniu), szklany wiezowiec centrum biznesu, szerokie ulice, starbuck i kfc, angielskie nazwy na sklepach, szyldy zapraszajace na karaoke. Za budynkiem teatru narodowego do 2012 stal jeszcze pomnik lenina, ostatni obalony pomnik komunistyczny w europie.
Udajemy sie ogladac palac zimowy Bogdan Khana, bylego przywodzcy polityczno duchowego kraju. Bogdan Khan mial slonia jako domowe zwierzatko i kolekcjonowal wypchane zwierzeta calego swiata, juz go nie lubie. W palacu znajdujemy ciekawy pokaz- polskiego budde. Zostal zamowiony u ojcow (chyba paulinow) na Jasnej Gorze. Pieniadz jest pieniadz i ojcowie przyjeli hauture i wykonali kolekcje zlotych figurek buddy!
Pozniej wizyta w sklepie kaszmiru i idziemy na kolacje z pania profesor Altangerel,  ktora jest profesorem polonistyki na uniwerytecie w ulan bator. Pani profesor mowi pieknie po polsku i ubolewa ze polska zamknela ambasade w ulan bator. Nie moge zrozumiec dlaczego, bo polska  ma dodatni bilans handlu z mongolia, okolo $90 milionow.
Nastepnego dnia jedziemy ogladac konie przewalskiego do rezerwatu. W rezerwacie jest 360 konikow, bardzo malych o jasnej siersci. Genetycznie roznia sie od normalnych koni, maja ekstra 3 chromosomy. Konie sa dzikie i udaje sie nam zauwazyc tylko male kropki klusujace w gorach. Susly sa bardziej widocznie, urocze zwierzatka, ciekawie wyciagaja glowki i obserwuja nasz samochod. Okolo 15 milionow suslow zostalo zabitych przez chinczykow i teraz sa to zwierzeta chronione. W Mongolii kiedys stanowily przysmak, ale teraz zabicie susla jest ostro karane. Spotykamy tez polskiego vana, malzenstwo ktore jedzie z polski do alaski.

Po rezerwacie przewalskiego kilka godzin jazdy i docieramy do piaszczystej czesci pustyni gobi, gdzie lokalni mieszkancy oferuja przekazdzke na koniach i wielbladach. Waham sie, ale przewodnik zapewnia ze Mongolowie kochaja zwierzeta i traktuja je bardzo dobrze. Nawet ich pozdrowienie "jak sie masz" w jezyku mongolskim tlumaczy sie "czy twoje zwierzeta sa tluste". Widze kilka wielbladow luzem, wloczacych sie po pustyni. Nigdy nie sadzilam ze bede jezdzila wielbladem po wydmach pustyni gobi!
15 minut przejazdzki mi w zupelnosci wystarcza, podziwiam nomadow ktorzy cale dnie spedzali w siodle wielbladzim.
Kolejne kilka godzin w samochodzie na dziurawych drogach i dojezdzamy do dawnej stolicy Mongolii, Karakorum, zalozonej przez nastepce Chiningis Chana. Ze stolicy zostalo tylko kilka jamieni i olbrzymi kamienny zolw, podobno stal pod palacem chana. Po upadku dynasti mongolskiej juan, (w tym samie czasie co upadek oiastow) chinczycy zniszczyli doszczednie Karakorum. Dwa wieki pozniej na terenie starego Karakorum, zalozono klasztor Erdene Zuu, buddyzmy tybetanskiego. Czuc tutaj prawdziwy Mongolie, zielony step pod blekitem nieba, nie do opisania bezkresna dzika przestrzen.
Niestety musimy wracac do samochodu. Jazda jest meczarnia, dziura na dziurze, co chwila wszyscy skacza pod sufit. Ale okazuje sie, ze wcale nie jest tak zle. 30 km do naszego noclegu droga sie konczy i jedziemy stepem. Robi sie juz ciemno, a my zakopujemy sie na amen w srodku zadkiego lasu. Wszyscy pchamy samochod zakopujac sie w blocie, ja w bielutkich nowych adidaskach. Wreszcie ruszamy, ale po 5 minutach znowu jestesmy zakopani. Ale przygoda! Docieramy do jurt bardzo pozno, zmeczeni jak psy. W jurcie jest po 5 lozek, na srodku znajduje sie piec i drewno na opal. Jest przytulnie i zasypiam po kilku chwilach. Ale nastepnego dzien mamy luz bluz. Po sniadaniu spacer podmokla łąka i lasem, wsrod stad jakow i owiec, kapiel w goracych zrodlach, przejazdzka konna, wieczorny masaz. To jest zycie! Oddycham wolnoscia, podziwiam dzika przyrode. Na niebie kilkanascie jastrzebi wyszukuje obiadu, dookola zwierzatka, ktore wygladaly jak żòłte wiewiòrki probuja umknac przed jastrzebim wzrokiem, jaki i konie sie pasa lub odpoczywaja w trawie. Raj na ziemi.
Nastepnego dnia opuszczamy nasz "pensjonat" i wyboistym stepem jedziemy przez prowincje Arkhangai do lokalnego museum, ktore sluzylo wczesniej jako buddyjska swiatynia. Wlasciwa swiatynia jest wciaz kilka krokow dalej i przeszkadzamy mnichom, ktorzy wlasnie zasiedli do modlitw. Obchodzimy miejsce modlitewne zgodnie z ruchem wskazowek zegara, zeby okazac szacunek. Mnisi patrza na nas spod oka, z boku matka z dziecmi zamawia modlitwy u mnichow. Jeszcze zakupy w stolicy prowincji i czas w dalsza droge, tym razem szosa. Miasto Cecerlek, stolica rejonu, nieco przeraza, najbardziej widok swiezo zdartych skor koni i jakòw, jeszcze ociekajacych krwią, targanych przez lokalnych sprzedawcòw za ogony po ziemi.
Kilka słòw o kuchni mongolskiej. Mongołowie hodują 4 rodzaje zwiarzat: wielbłądy, konie, jaki (i krowy) i owce. Najczęściej jedzą wołowine lub mięso jaka, czasem też baranine. Żadziej mięso konia lub wielbłąda. Nie wiem jak smakuje, bo nie jem mięsa, ale podobno jest nieco twarde, bo Mongołowie nie lubią rozgotowanego mięsa. Wegeterianie też mogą smacznie zjeść, Mongołowie mają dobry chleb, ogòrki i pomidory, masło z mleka jaka, na śniadanie rodzaj pierożkòw z serem, warzywami lub kimchi (chinska kapusta). Na obiad są kotlety z ziemniaka i sera, sałatka i ryż. Smaczny jest też dżem jagodowy, wszystko organiczne. Nasz przewodnik kupil kumys, po mongolsku ajak, zsiadle mleko jaka lekko alkoholowe. Sprobowalismy rowniez sera jaka, ktory jest twardy i slodkawy.Ser jaka mozna przechywywac nawet kilkadziesiat lat.Nie widzialam zadnych okropnych potraw, jak oczy jaka, przed ktorymi ostrzegaja przewodniki.

Jedziemy na przelom rzeki Czulut,  powstalej po wybuchu wulkanu Orgo, okolo 7 tys lat temu. Rzeka plynie w glebokim korycie, po tym jak wybuch stworzyl kanion w ziemi. Obecnie jest 3 razy plytszy niz bezposrednio po wybuchu.

Wejscie na wulkan zajmuje 15 minut i nie jest trudne. Ale widok na czerwona kaldere jest piekny. Nie moge wyobrazic sobie sily, ktora bylaby w stanie opròżnić wnętrze gòry!  Mam duzo szczescia, deszcz zaczyna padac dopiero jak schodzimy z wulkanu. Za to robi sie coraz silniejszy. Kiedy dojezdzamy do jurt leje juz jak z cebra. Lazienka jest oddalona jakies 30 metro. Oh jak docenie moja sypialnie en suit, kiedy wroce do domu!
Deszcz wsiąka w grunt i tworzy masywne kałuży, więc nasz jutrzejszy wyjazd robi sie problematyczny. Przewodnik decyduje o wyjeździe o 4 rano. Nie ma zbyt duzo czasu na sen, ale jutro wracamy do Ułan Bator, wiec czeka nas caly dzien w samochodzie. Nie oznacza to spokojnego snu, bo przemieszczanie sie w Mongolii jest ekstremalne, nawet asfaltowe drogi sa dziurawe a my używamy ubocznych dròg stepowych, ktore lubią zamieniać sie w jeziorka i dostarczają mojemu żołądkowi niepowtarzalnych wrażeń. Prowincja nie jest dla wygodnych. Za to jest to jedne z niewielu miejsc, prawie zupełnie dzikich i wolnych od cywilizacji. Czuję sie jakby czas stanął w miejscu, albo cofnął sie o 800 lat, do czasu kiedy Czingis Chan jednoczyl dzikie hordy pod swoimi rządami.
Cały dzień jedziemy z powrotem do Ulan Baator, na czas żeby obejrzeć tradycyjne przedstawienie mongolskie- koncert muzyki z nieznanymi mi dotąd instrumentami,  śpiewu gardłowego, tadycyjnego tańca z maskami i kobiet gum. Jestem pod wrażeniem ròżnorodności i piękna mongolskiej kultury.
Nastnego dnia kròtkie zwiedzanie Ulan Bator, zaczynamy od głòwnego klasztoru buddyzmu tybetańskiego, Gandan Tegchenling. Klasztor pochodzi z początku wieku, ale został zamknięty przez komunistòw w latach latych 30stych a mnisi wymordowani. Klasztor zmieniono na stajnie. W latach 40stych komuniści odnowili klasztor, jako miejsce pokazowe dla zagranicznych gości dyplomatycznych. I tak już został do dziś. Mnisi codziennie sie modlą koło 9 rano, obserwowani przez tłumy turystòw. Odwiedzamy centrum buddyzmu z tradycyjnym szpitalem medycyny buddyjskiej, szkołą i apteką, potem kierujemy sie do museum Zanabazara, czyli sztuki mongolskiej. Zanazabar był przywòdcą duchowym i politycznym z XVIIw, genialny rzeźbiarzem, ktòry poddał Mongolie protektoratowi Chin. Kolorowa postać. Stworzył wiele rzeźb religijnych bogini Tary, ktòre wzorował na swojej młodo zmarłej kochance.
Ostatnim punktem jest museum wyroczni, gdyz wiele decyzji politycznych bylo poddawane ocenie wyroczni. Jest to kompleks kolorowych świątyń. Podobny system stosowano w Tybecie jeszcze w latach 50tych tego wieku, az do czasu ucieczki Dalai Lamy.

Kolej transsyberyska Mongolia- Rosja

Tym co narzekali na kolej transsyberyjską z Chin do Mongolii, szczęki opadły na widok rosyjskiego (chyba radzieckiego) pociągu tej linii. Zapomnij o klimatyzacji, nowoczesnych łazienkach w wagonie, dodatkowych umywalkach. Kozetki do spania wygladąją hardcorowo, wystròj w stylu związek radziecki w rozkwicie, łazienka z superowską toaletą, gzie klapka otwiera się bezpośrednio na tory. Ale klimat zmienia się natychmiast, wczyscy wylęgają na korytarz, rozmowy o starych polakach itd. Jedzie sie super, mimo że luksusòw nie ma żadnych. Nawet nie da sie naładować telefonu, na cały wagon jest jedno slabo dzialajace gniazdko. I za takie "luksusy" płaci sie drożej niż za bilet samolotowy. Kontrola graniczna też w stylu związku radzieckiego, potężna herod baba celniczka wyprasza wszystkich z przeciału, obszukują torby, w przedziale pbok nawet odkręcają sufit, żeby sprawdzić czy nic nie przemycamy. Chińczycy i Mongołowie byli znacznie bardziej "wysublimowani".

Pekin

Piątek spędziłam na poznawaniu dwòch lotnisk, i to dość dokładnie. Rosyjskie szeremetiewo wydało mi się olbrzymie. Heathrow jest niewielkie w poròwnaniu z nim. Branżowe sklepy, brudne toalety i obsługa jak na "Misu". Plusem jest hotel tranzytowy w przystępnej cenie, gdzie można wziąć prysznic i przespać się na porządnym lòżku. Mam jednorazową wizę do Rosji, więc nie mogę opuszczać terenu lotniska, inne hotele nie wchodzą w gre. Na śniadanie naleśniki z serem jak u mamy i już aerolotem lecę do Pekinu. Pekin, przyloty, znowu brudne toalety, tym razem "na narciarza" (jak tesknię za japonią), a z wersji jedzenia wegeteriańskiego jest kawa lub herbata. No i orzeszki. Na słodkie bułki nie mam ochoty. Z niecierpliwoscią oczekuję mojej grupy, ktòra leci z Warszawy. 2.5 godziny spòźnienia. Po 3 godzinach, wciąż sama na lotnisku, zaczynam panikować. Ale z ulgą znajduje naszego przewodnika, Maćka. Jest młody, przystojny, sympatyczny i dość roztrzepany. Powoli pojawiają się osoby z mojej grupy i moje oczy otwierają się coraz szerzej. Jestem na pewno najmłodsza, a jedna z uczestniczek to 84 letnia babcia o lasce.  Wreszcie 16 obcych osòb  wita się i kierujemy pierwsze kroki do kantoru lotniskowego  a potem do autokaru. Powietrze jest jak gesta, śmierdząca zupa. Po minucie ubranie przylepia się do ciała, pot leje sie z każdego pora. Jedziemy do świątyni lamy, obiektu buddyzmu tybetańskiego, jednej z najważniejszych religii Chin. Wielki  plac zbudowany na planie kwadratu, z kilkoma światyniami ozdobionymi rzeźbami trzech wcieleń Buddy, poprzedniej, teraźniejszej i przyszłej. Wiele osòb składa ofiary z kadzidełek przed dymiącymi ołtarzami. Zachwycający jest 28 metrowy złoty posąg Buddy. Następny przystanek to niebiańska swiątynia, obiekt unesco. Kolorowe stupy, żar leje się z nieba, oczy same sie zamykają. Marzę o łòżku i prysznicu.
Wieczorem kolacja z kaczką w tradycyjnym pekińskim stylu. Resteuracja tętni życiem, prezentacja naszej kaczki jest high style, kucharz kroi biednego ptaka na srebrnym talerzu a kelnerka oddziela kawałki mięsa. Podaje je z naleśnikiem ryżowym, sałatką i słodkim sosem. ja zadowalam się okra i piwem.
Dzien 2.
Następnego dnia rano, śniadanie w tradycyjnym barze z lokalnymi ludźmi. Zjadam pyszne pierożki z mąki ryżowej z warzywami za niecałe $1.5. Znòw jest gwarno, bar- mama, piskliwym głosem woła na obsługe i klientòw.
Ruszamy do grobowcòw Ming, trzeciego cesarza z dynastii, oglądamy swiątynie i pałac ze zbiorami ubioròw cesarza, ozdòb ze złota i jadeitu i posąg cesarza z brązu. Kolor czerwony i zòłty, złoto i jadeit przysługiwaly tylko cesarzowi i jego rodzinie. Cesarz miał około 3000 kochanek, wybieranych z najlepszych rodzin arystokratòw, ale tylko około 300 najpiękniejszych miało szansę na randezvous z cesarzem. Ostatnie 3 dynastie to mongolska (yuang), chinska (ming) i mandżurska (chin) ktòra panowała do rewolucji w 1911. Potem Chiny były demokracją aż do przewrotu Mao w 1949 i utworzenia Chinskiej Republiki Ludowej.  Rząd uciekł wtedy na Tajwan, zabiarając cały skarb, i po dziś dzień Tajwan nie uznaje rzadu chińskiego. I vice versa. Tylko 20 państw na świecie uznaje tajwan, między innymi watykan.
Chińczycy , zwłaszcza młodzi, są bardzo zindokrynizowani, nasza chińska przewodniczka głosi że Mao to ich ojciec i wyzwoliciel narodu. Mòwi to tylko do mnie, po angiesku, więc raczej w to wierzy.
Kolejne kroki kierujemy do sklepu jadeitu. Moje oko przykuwa tradycyjna rzeźba z białego jadeitu, przedstawiająca kapustę... podobają mi się też zielone smoki, symbol Chin. Smok odzwierciedla naturę przeciętnego chińczyka, ma wielkie usta i lubi połykać pieniadze, ale ich nigdy nie wydala. Podobnie chinczycy, lubia miec pieniądze w banku i cenia biznes, ale nie lubią wydawać  lub dzielić się nimi. Niechetnie też dopuszczają obcokrajowcòw do biznesu.
Kupuje wisiorki z jadeitu, bo na piękną branzoletkę mnie nie stać.  Prosta, elegancka jasnozielona obrącz, ktòrą panie noszą tylko na lewej ręce, co podobno przywraca balans organizmu.

Czas na najwieksza atrakcje, jedziemy pod wielki mur i kolejka kablowa na szczyt. Podziwiam piekny widok razem z milione zapoconych chinczykow, scisk jak w metrze londynskim. Mur ma 21 tys km dlugosci i miejscami jest bardzo stromy. Budowa rozpoczela sie 3 tys lat temu, w celu obrony przed napadami koczowniczych ludow z polnocy, pradziadow mandziarow ( dzisiejszych wegrow). Widoki sa piekne, waz muru, gdzieniegdzie wiezyczki wsrod gor polaczonych lasem.

Spoceni, zmeczeni udajemy sie do fabryki herbaty gdzie smakujemy 5 podstawowych herbat i uczymy sie chinskiego sposobu zaparzania herbaty. Mi bardzo smakowala zielona herbata jasminowa,oolong i herbata owocowa z jadalnymi fusami. Natomiast puer smierdziala jak stara piwnica. Dzien konczymy wizyta w operze chinskiej. Aktorzy odtwarzaja 3 historie, starego rybaka ktory probuje poderwac mloda dziewczyne, boginii ktora schodzi na ziemie obserwowac ludzi i kochanki cesarza, ktora tanczy a potem popelnia samobojstwo po przegranej bitwie swego kochanka. Piekne tradycyjne stroje i makijaze, pelen gracji taniec i piskliwy spiew. Robi wrazenie. Na kolacje idziemy do knajpy z mini grilem na wegiel na kazdym stole, probuje smazonych grzybow i warzyw. Chinskie piwo tez nie jest zle. Za go zly jest brak komunikacji ze swiatem,nie ma szans na dostep do fbooka lub google. What's up zadzialal przez chwile i koniec. Takze mam detoks od technologii, czy tego chce czy nie.
Pytam przewodnika o mentalnosc chinczykow. Typowy chinczyk interesuje sie tylko rodzina i binesem. Praca jest swietoscia, natomiast nikt nie zajmuje sie polityka. Jednostki ktore kwestionuja stan rzeczy sa eliminowane.

Dzien 3. Po sniadaniu (  pierozki po raz drugi, mniam mniam) kierujemu sie do zakazanego miasta przy placu niebianskiego spokoju. Zakazane  miasto do dawna siedziba zimowa cesarzy, obecnie ozdobiona wizerunkiem Mao. Jest to najwiekszy kompleks palacowy i plac swiata. Nie robi ma mnie wiekszego wrazenia. Palace sa puste w srodku bo caly skarb zostal wywieziony na tajwan. Ogrody sa marne w porownaniu z ogrodami japonii, czy nawet angielskimi. Najwieksze wrazenie, negatywne, robi niebo. Szare, bez chmur, widocznosc zaledwie na kilkadziesiat metrow. Cale miasto tonie w smogu.
Z palacu zimowego udajemy sie do palacu letniego, ktorego budowa stala sie gwozdzia do trumny ostatniej dynastii cesarzy i doprowadzila do rewolucji.  Palac i swiatynie usytuowane sa na sztucznie usypanej gorze przy sztucznym jeziorze pelnym lilii. Plyniemy lodka na drugi brzeg, gzie podziwiam piekny bialy most na 7 filarach, przyozdobiony statuami smokow.
Czas opuscic chiny. Przez kolej transayberyjska w strone mongolii.

Belfast

Belfast powitał mnie deszczem i przejmującym wiatrem. Zostawiłam bagaże w miłym B&B i poleciałam zwiedzać. Pierwsze kroki Ulster muzeum. Świetne miejsce, gdzie każdy może znaleźć coś dla siebie. Kości dinozauròw, rekonstrukcje zwierząt zamieszkujących tereny Pn Irkandii podczas epoki lodowcowej, kolekcja kamieni szlachetnych i pòłszlachetnych, egipska mumia i wspaniała kolekcja sztuki artystòw z regionu, z zachwycającymi obrazami Sr Johniego Lavery. Jak powiedział Picasso "dobry artysta kopiuje, wielki artysta kradnie", mając na myśli styl mistrzów. I to właśnie zrobił Lavery, ale każdy z jego obrazòw ukradzionych styli zachwyca.

Jest też kolekcja poświęcona historii w tym słynnemu okresowi "Kłopotòw" w latach 60tych do czasu Porozumienia Wielkiego Piątku w 1998.  Czytam historie, ale mało rozumiem o co chodzi.
Do czasu. Najważniejsza część programu. Wynajmuje czarną taksòwkę na dwie godziny. Taksòwkarz to Irlandczyk, katolik. Zabiera  nas na wschòd miasta i opowiada straszne historie o tych czasach. O swoich szkolnych kolegach zabitych przez policje i bomby, ich rodzinach, o najgłośniejszych ofiarach walki o prawa człowieka, Bobby Sandersie i 10 jego kolegach ktòrzy w ramach protestu zagłodzili się na śmierć. Bobby umierał 66 dni.
Nasz kierowca wiezie nas pod mur oddzielających dzielnice zamieszkałe przez katolikòw i protestantòw, jest długi na 3.8 km i dużo wyższy o muru berkińskiego. Po stronie irlandzkiej grafiti pokoju, najważniejsze symbole i osobowości wolności praw obywatelskich, Martin Luter King itd. Po stronie brytyjskiej grafiti imperjalistyczne, hasła wojenne i rasistowskie ale ròwnież .... gwiazdy davida. Czéść muru zajmują grafiti ludzi z całego świata z hasłami pokoju. Ja też dodałam tam od siebie dobre słowo. Co roku nacjonaliści brytyjscy świętują zwycięstwo nad katolikami poprzez budowę i spalenie olbrzymiej struktury, tuż pod murem oddzielającym obie społeczności. Przy okazji palą ròwnież irlandzkie flagi.
Nasz przewodnik nie jest źle nastawiony do brytyjczykòw, ma czwòrke dzieci, wnuka i chce pokoju. Nie sławi też IRA, potępia ich zamachy terorystyczne na niewinnych ludzich.
Ja zaczynam rozumieć co żywi terroryzm. Rozpacz i niesprawiedliwość. I zła politika glupich ludzi. Każdy brytyjczyk powinien tu przyjechać. Zoaczyć sciane i grafiti. O co chodziło Irlandczykom? Chcieli ròwnych praw. Reakcja to strzelanie do nich. Pierwsza ofiara to 9 letni chłopiec. Potem tłum pali domy katolikòw. Kilku młodych ludzi barykaduje się i rozpoczyna obrone. Tak powstała IRA. W odpowiedzi brytyjczycy organizują grupy szturmowe, ktòre do dziś dzień istnieją, zmienione w organizacje mafijne. Degrengolada.
Ròj, ktòry potrzebuje tylko kija żeby znòw zacząć kipieć.

Grafitti Bobiego Sandsa, męczennika walki o ròwne prawa

Grafiti po stronie katolickiej, irladzkiej

Grafiti po stronie brytyjskiej

Mur oddzielający dzielnice irlandczykòw i brytyjczyķòw

Modlitey o pokòj

Po tej eskapadzie lece do museum Titanica, niestety całuje już tylko klamke. Moja znajoma, podczas kolacji pociesza mnie że nic nie straciłam.  Czas ba odpoczynek, jutro intensywny dzień.

Porto ostatni dzien

Dzisiejszy dzień był super. Początek, jak zwykle kawka i mini śniadanie a potem zwiedzanie palaco da borsa. Tlumaczenie nie brzmi zachęcająco (izba biznesowa?), ale według mnie to najpiękniejszy pałac jaki widziałam. Bilet trzeba kupić z przynajmniej dziennym wyprzedzeniem. Doradzam zwłaszcza osobom planującym ślub- najpiękniejsza sala w pałacu jest dostępna do wynajęcia za 7 tys EURO za noc. To pawilon arabski, ktòry jest zachwycający, a zdjęcia nie oddają jego uroku.
Obok palaco da borsa jest kosciòł sw Franciszka z interesującymi rzeźbami- np. żołnierze podczas egzekucji mnichòw. Terrible. Bilet wstępu upoważnia do wejścia do katakumb, o ile ktoś lubi widok setek kości walająch sie jedna na drugiej...
Przed południem zdecydowałam się zrobić coś o co nigdy bym siebie nie podejrzewała. Pokonałam strach który ponsd 3 dziesięciolecia mnie paraliżował i... wypożyczyłam rower.
Następnie pojechałam 14 km wzdluż wybrzeża, zatrzymując się czasami na plaży żeby pomoczyć nogi i popatrzeć na morze. Wspaniała przejażdżka, gorąco polecam. Tylko trzeba pamiętać o kostiumie kąpielowym, ja zapomniałam. Plaże są po prostu magicznie, piasek i wielkie formacje skalne. Zakochane pary mogą doznać nieco prywatności pomiędzy formacjami skalnymi. Dojechałam do olbrzymiego parku miejskiego, po czym wyjeżdżając z parku oczywiście sie zgubiłam, ale nic nie było mi już straszne, w końcu jestem rowerzystką! Ostatnie 4 kilometry powrotne były ciężkie, mimo pięknych widokòw, ale Porto przywitało mnie z powrotem coroczną paradą starych tramwajòw. Niestety jak Polak zmęczony to i zły, więc nie doceniłam pokazu, oddałam rower i dowlekłam bolące pośladki do pierwszego baru.
Po obiedzie wlokłam się uliczkach bez celu, ale cały czas znajdowałam jakąś perełke. Uktyty w zakątku market artystòw, uliczny grajek z kogutem i papużką w towarzystwie zaczytanego syna, stare kobieta recytuje wiersze, zakochana para po 80stce wychodzi z resteuracji trzymsjąc się pod rękę, studenci z unwersytetu w długich czarnych togach.... magia i czar... piękne miasto, przyjeżdżajcie!

Porto Portugal dzień 2

Po wspaniale przespanej nocy w niespodziewanie zimnym (?) pokoju, wstałam rześka i gotowa na kolejny piękny dzień. Pierwsze kroki do pobliskiej kafeterii, kiszki domagają się porządnego śniadania. W kafeterii jedna z pań zna kilka słòw po angielsku, mianowicie: kawa, jajka i ser. Ok, niech bedzie. Proszę o kawe, jajka i ser i za chwile przychodzi na talerzu wielki omlet, pięknie zapieczony w szynce. Horror dla każdego wegetarianina. O szynkę przecież nie prosiłam! Niestety w Potugalii jest mniej wegeterian (nie wspomne o weganach) niż opozycji w Korei Pòłnocnej.
Uporczywie wygrzebuje szynke z jajecznicy, w końcu zrezygnowana i głodna udaję się do lokalnego supermarketu. Zaopatrzona w bułkę i banana, wzrokiem mordercy patrzę na matkę stojącą w kolejce przede mną, ktòra ma kupon zniżkowy na każdy towar w swoim koszyku i płaci rachunek (jakieś 10 euro) przy użyciu trzech kart. Biedny kraj.
Straciłam dużo czasu więc lecę na metro. I tu kolejna niespodzianka. W maszynie do biletòw instrukcje tylko po portugalsku. Rozglądam się dookoła i dostrzegam nad maszyną znajomy angielski język. Hurra! Instrukcja po angielsku mòwi "podążaj za instrukcjami na ekranie maszyny". Czyli ogòlnie, "jak nie znasz portugalskiego, to się tumanie naucz". Tuman nie ma czasu się uczyć więc proszę przechodnia o pomoc. Ogòlnie, jakbym sobie nie poradziła to mogłam pojechać na gapę, nigdzie nie  ma bramek!
Co za ufność w uczciwość turystòw.
Dzisiaj dostrzegłam jak wielu jest turystòw z Polski. Non stop słyszę znajomy polski język, nawet częściej niż angielski czy niemiecki.
Kilka słòw o głòwnych atrakcjach dzisiaj:
Numer 1: wieża widokowa Torre dos Clerigos. Jakieś 45 minut w kolejce i 200 schodòw i widok na panorame Porto, okazja do fajnych zdjęć. I oczywiście podziwianie 360 stopni panoramy Porto. Przychodzi mi na myśl Bolonia, pewnie z powodu czerwonych dachòw.
Numer 2, kilka krokòw dalej jest jedna z najpiękniejszych księgarni na świecie i podobno inspiracja do napisania książek o Harrym Poterze. Wejście tylko z biletem, ale zwracają za bilet, jak kupisz książkę. Po polsku nic nie widziałam ale są tytuły po angielsku, a nawet japońsku! Dominos Lima pracował w tym sklepie 52 lata i był jego wielką atrakcją, a także wielkim znawcą książek. Piękne, zaczarowane miejsce.
Numer 3. Muzeum fotograficzne. Omal nie zrezygnowałam z obejrzenia tego miejsca, po tym jak stròż stojący przed budynkiem, wysłał mnie w innym kierunku. 15 minut szukania i wreszcie znalazłam sie w tym samym miejscu! Może jestem rozpieszczona, ale po obejrzeniu wystaw w muzeum fotografii w Sztokholmie i na Barbican w Londynie, to miejsce nie zrobiło na mnie wrażenia.
Numer 4. Wiecznie spòźniona ciuchcia, która oferuje wycieczkę wybrzeżem aż do miejsca gdzie Rio Duoro wpada do morza. Wielkie kamienne molo dzieli morze na dwie cześci- jedna, tam gdzie kończy się rzeka, jest spokojna i fale delikatnie i powoli pieczcza skalne bloki, druga część jest gwałtowna, nawet przy spokojnym morzu, fale rozbijają się o skały i biją skalne bloki białą pianą. Woda jest jeszcze bardzo zimna, ale kilkoro śmiałkòw moczy nogi ( w tym ja). Długi spacer po plaży, powròt aleją między rzędami palm. Ciuchcia z powrotem i pòźny obiad w lokalnym barze z bardzo miłym i rozmownym kelnerem. Omal nie spaliłam tego miejsca, bo nachyliłam mapę nas świeczką i ogień buchnął na całego. całe szczęście nie było ofiar, haha. Nawet mapa w części przeżyła. Mialam dziś w planach udać się do nocnych baròw, ale przyznam się, że nie lubie chodzić sama. Zwiedzać owszem, ale pić czy tańczyć tylko z przyjacòłmi. To jeden z minusòw (nielicznych) samotnych podròży. Drugim minusem, jest że nie ma kto pilnować rzeczy jak chce się wskoczyć do morza!